Δεξηνεμής Ουτοπία

Hunting

Το συμπέρασμα μίας σειράς τρομοκρατικών ενεργειών είναι ότι η σχέση μεταξύ τρόμου και κοινωνικής ολοκλήρωσης παραμένει περίπλοκη. Κάτω από μία λογική, ο φόβος χρησιμεύει γιά να μας κρατά στον ίσιο δρόμο και ως εκ τούτου, ενθαρρύνει τις καλές συνήθειες μέχρις ότου αυτές γίνουν αναπόσπαστο μέρος της κοινωνικής μας φύσης. Κάτω από μία διαφορετική λογική όμως, ο τρόμος μπορεί να παρεμποδίσει στην ομαλή κοινωνική ανάπτυξη, οδηγώντας σε ένα είδος απομόνωσης από τις βασικές ανθρώπινες αξίες ή προσδίδοντας γενική ασάφεια στη γνησιότητα των κοινωνικών στόχων και στο ακριβοδίκαιο των κινήτρων μας.

 

Μπορεί να είναι ένας ανεγκέφαλος φίλαθλος στο ΟΑΚΑ ή ένας ασύλληπτος βομβιστής της οδού Μπόϋλστον στη Βοστώνη. Μπορεί να είναι ένας καμαρωτός λεβέντης που διαπνέεται από υψηλά εθνικά ιδανικά στη τοπική πλατεία ή ένας γνωστός δημοσιογράφος που διαμορφώνει τη κοινή γνώμη και την ατμόσφαιρα στο καθιστικό μας. Σε οποιαδήποτε περίπτωση, τέτοια άτομα παρουσιάζουν αδυναμία να διαχωρίσουν έναν τόπο ειρηνικής, αθλητικής άμιλλας από ένα πεδίο μάχης, καθώς και τις επεξεργασίες στο ξετύλιγμα ενός πολιτικού δράματος από τις κλειστές ιεραρχίες και αντιλήψεις ενός στρατοκρατικού καρκινώματος. Τη στιγμή ακριβώς που γράφονται αυτές οι γραμμές, εκτός από τα περιστατικά βίας στον Ελλαδικό χώρο και τα πρόσφατα θύματα  στο μαραθώνιο της Βοστώνης, οι σημερινές ειδήσεις κάνουν ταυτόχρονα λόγο γιά 7 νεκρούς Παλαιστίνιους στη Γάζα, 55 νεκρούς από βομβιστικές ενέργειες και 32 άλλους από κρούσματα κοινωνικής βίας στο Ιρακ, όπως και 12 ακόμη στο Αφγανιστάν, αναφερόμενοι σε περιοχές που ο τρόμος έχει γίνει καθημερινός τρόπος ζωής.

 

Μπροστά σε αυτά τα σύντομα και παραστατικά δείγματα της Τέχνης του Πολέμου, μοιάζει σαν η ζωή να έπαυσε να ακολουθεί την άλλη τέχνη, εκείνη των εννέα μουσών και των μουσείων. Γιά τους σκληρούς ρεαλιστές, τέτοιες στάσεις ζωής ανήκουν στον κόσμο της φαντασίας και κάθε επιχείρημα προς αυτή τη κατεύθυνση είναι ένα άλλο είδος διασκεδαστικής απόκλισης, αν όχι σκέτη ουτοπία. Πράγματι έτσι είναι, ανεβάζοντας την αξία και σημασία της τέχνης γιά τη ζωή αντί του θανατηφόρου τρόμου. Βέβαια, είναι αλήθεια ότι οι Ελικωνιάδες τέχνες δεν βοηθούν στην αντιμετώπιση ιδιαίτερα συγκεκριμένων και βραχυπρόθεσμων προβλημάτων, όπως γιά παράδειγμα στην ακύρωση ενός αυτογκόλ, στον αφοπλισμό ενός εκρηκτικού μηχανισμού ή έστω στην εξεύρεση ασφυκτικότερων μορφών φορολόγησης της ζωής. Η τέχνη είναι σίγουρα κάτι απογειωμένο, καταλαμβάνοντας ένα σταθερό σημείο του ουρανού σαν την αρχαία Φοινίκη ή Πολικό Αστέρα. Βρίσκεται εκεί γιά να καθοδηγεί τις πλεύσεις και βλέψεις μας. Είναι το απύθμενο φως σε αντίθεση με το σκότος του τρόμου και των φοβικών ιδανικών. Οι στόχοι της τέχνης μπορεί να είναι ουτοπικοί και σχετικά απραγματοποίητοι αλλά, τουλάχιστον, δεν ανατινάζουν και δεν εξαφανίζουν την ανάγκη ενός προσανατολισμού. Δηλαδή, που βρισκόμαστε, που οδεύουμε και αν πράγματι επιθυμούμε να συνεχίσουμε στον ίδιο δρόμο προς την επιλεγμένη μας  κατεύθυνση.

 

Βασικά, μία εξιδανικευμένη κοινωνική μορφή ζωής είναι εκείνη που το κάθε άτομο και πολίτης αναζητεί τρόπους συντήρησης και απλούστευσης αυτής χωρίς τη χρήση καμίας απειλής ή καταστροφικών μεθόδων ελέγχου της. Σίγουρα όλα αυτά έχουν στοιχεία ουτοπικού χαρακτήρα και προσδιορίζουν μία κοινωνία πιό μακρινή ακόμη και από τη μυθική Θούλη. Σε τελευταία ανάλυση, τέτοιοι οραματισμοί προϋποθέτουν ανεμπόδιστους και απαραβίαστους τρόπους ζωής μέσα στα πλαίσια μίας παγκόσμιας κοινωνίας που να  επικρατεί η αμοιβαία εμπιστοσύνη και η πίστη ότι όλοι αξίζουν και πρέπει να κερδίζουν σαν τελικό αποτέλεσμα. Οι στενά εθνοκεντρικές και ταξικές, σημερινές κοινωνίες έχουν πολύ δρόμο να διανύσουν μέχρι να φθάσουν σε μία τέτοια ιδανική μορφή ζωής. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να επιτρέψουμε σε αρνητικά γεγονότα και σύνδρομα να ανακόψουν τη πορεία μας ή να μας λοξοδρομήσουν από τον τελικό μας προορισμό. Ενας από τους «ουτοπικούς» στόχους των πραγματικά ονειροπόλων καλλιτεχνών είναι η καλλιέργεια της συνείδησης, το ξερίζωμα του τρόμου και η καρποφορία της ελπίδας μες  τον ψυχικό μας κόσμο. Οταν το φαινόμενο της τρομοκράτησης επαυξάνεται σε σημείο που να παρουσιάζεται σχεδόν πανταχού παρόν, επισκιάζοντας κάθε πλευρά και άποψη της καθημερινότητας, προφανώς το αντιλαμβανόμαστε ως αναπόσπαστο μέρος της ζωής και συμβιβαζόμαστε με αυτό. Μία συμβιβασμένη συνείδηση όμως, είναι ήδη μία τρομοκρατημένη και παραδομένη αναφανδόν σε ένα τέτοιο κοινωνικό κλίμα. Είναι μία συνείδηση εν παραλυσία, μία συνείδηση του άλλου, του εκτός τόπου. Δηλαδή, μία ουτοπία στη κυριολεξία, την οποία δεν είχαμε ποτέ υπολογίσει πως μπορούσε να έχει μία τόσο καταστροφική επίδραση στον πραγματικό μας, πρότερο εαυτό.