Αφηρημένη Εννοια

picasso_weeping1937

 

«Δεν σε βλέπω καλά σήμερα!» είναι μία έκφραση που μπορεί να ακούσεις από οποιονδήποτε στα καλά καθούμενα. Εννοιολογικά, μπορεί να έχει διττή σημασία και να υπονοεί θεμιτή ανησυχία ή απειλητική προειδοποίηση. Θα μπορούσαν όλα να τελειώσουν ανέμελα και καλά σε αυτό το σημείο και να μη δοθεί προέκταση στο θέαμα. Στη πραγματικότητα όμως, μία τέτοια προβολή επισημαίνει μία τάση, αρθρώνει κάποιον υφέρπων φόβο, διαχέει μία νεφελώδη αμφιβολία στην ατμόσφαιρα και αν μη τι άλλο, δεν είναι καθόλου πειστική γύρω από τις προθέσεις της. Είναι το σημείο σύγχισης μεταξύ  de dicto και de re που ξεσηκώνει εσωτερικούς φόβους και προϊδεάζει σκηνές τρόμου. Είναι το μοιραίο μετέωρο βήμα μεταξύ μίας ανοδικής ή καθοδικής ελικοειδούς κίνησης (spiral) που απελπισμένα αναζητεί ασυνθηκολόγητη αναγνώριση και αποδοχή.

 

Η κατάσταση όμως γίνεται ακόμη πιό πολύπλοκη όταν αναλογιστούμε ότι «Η ψυχή του ανθρωπου πέφτει θύμα βίας, πρώτα απ’ όλα, όταν στέκεται σαν απόστημα και ως να ήταν, όσο πιό πολύ μπορούσε, ένας κακοήθης όγκος μες το σύμπαν. Διότι το να ερεθιστούμε ανεξέλεγκτα με κάθε τι που συμβαίνει, σηματοδοτεί μία αποσκίρτηση του εαυτού από τον φυσικό κόσμο, μέρος του οποίου εμπεριέχει τις φύσεις όλων των υπόλοιπων όντων και πραγμάτων. Εν συνεχεία, η ψυχή πέφτει θύμα βίας όταν αποστρέφεται κάθε άνθρωπο ή κινήται προς αυτόν με πρόθεση βλάβης και τέτοιες είναι οι ψυχές όσων είναι διαρκώς θυμωμένοι. Κατά τρίτον λόγο, η ψυχή πέφτει θύμα βίας όταν κυριαρχείται παράφορα από ηδονή ή πόνο. Τέταρτον, όταν παίζει κάποιον υποκριτικό ρόλο και κάνει ή λέει πράγματα ανειλικρινώς και αναληθώς. Πέμπτον, όταν επιτρέπει κάθε πράξη και κίνηση να είναι άσκοπες, απερίσκεπτες και ανυπολόγιστες…»1 και κάπως έτσι το «αντιτρομοκρατικό» διαιτολόγιο προσλαμβάνει διαστάσεις αυτού που υποθετικά έχει αναλάβει να πατάξει, δηλαδή τον τρόμο από την κοινωνία.

 

Ας μας επιτραπεί να γίνουμε πιό περιγραφικοί και αντί κυριολεκτικών παραδειγμάτων, ας φανταστούμε ότι επισκεπτόμαστε δύο διαφορετικές οικογένειες. Η πρώτη οικογένεια της Στενής Παρακολούθησης και Ελέγχου, με απροκάλυπτη περηφάνεια και χωρίς ενδοιασμούς, αξιώνει τυφλή υποταγή στις αποφάσεις του πρώτου τη τάξη και τους συν αυτώ. Οι συχνές παρεμβολές στους τρόπους συμπεριφοράς των κατώτερων τη τάξη μελών και άλλων εξωτερικών στοιχείων αποσκοπούν στην αποθάρρυνση κάθε αυτόβουλης κίνησης και πρωτοβουλίας. Το τμήμα καταλογισμού ευθύνης και ενοχής αναπτύσσει τη δική του κοφτερή δράση στη προσπάθεια πρόληψης τυχόν δυσανάγνωστων και ξένων, ως προς τα εθισμένα, λογισμικών εφαρμογών. Εκτός αυτών των ολίγων, καταγράφεται επίσης και μία στάση μηδενικής ανοχής γιά κάθε παράπονο ή διαμαρτυρία. Η υποψία και μόνο κάθε παρέκκλισης είναι αρκετή γιά ένα τράβηγμα από το αυτί και επαναφορά στη τάξη. Ως αποτέλεσμα όλων αυτών, ο επίσημος οδηγός της ανωτέρω οικογένειας προβάλει τη παντελή απουσία κάθε είδους παραβατικής συμπεριφοράς σε σύγκριση με οποιαδήποτε άλλη ελευθεριάζουσα οικογένεια. Κάπως έτσι, τα τυχόν απρόθυμα μέλη της πρώτης οικογένειας σύντομα αναγκάζονται να προσαρμοστούν και να αναγνωρίσουν πως, κάθε λοξοδρόμηση από την οικογενειακή πεπατημένη, ισοδυναμεί με άλλη αφηρημένη έννοια που μπορεί να κοστίσει, όμως, στο φακέλλωμα και στην απώλεια κάθε εύνοιας από τον κυρίαρχο παίκτη και φορέα εξουσίας στην οικογένεια. Μετά από όλα αυτά, λοιπόν, οι προβληματικοί και προβληματισμένοι της οικογένειας επιλέγουν να απέχουν από κάθε μορφή πειρασμού και ούτε που τολμούν να σκεφθούν διαφορετικά από το κυρίαρχο όργανο.

 

Σε αντιπαράθεση, η οικογένεια της Κατανόησης και Αλληλεγγύης λειτουργεί με ένα απλό σύστημα τιμής και αυτονόητης ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Επειδή οι όροι τιμή και αξιοπρέπεια είναι απόλυτα οργανικοί, τα μέλη αυτής δεν υφίστανται κανέναν εξαναγκασμό αλλά, απλώς, παραμένουν κοινωνικά δραστήρια γιά μία εσαεί υγιή  και εγγυημένη πρόοδο των βασικών, θεσμικών αρμών της οικογένειας. Οι ηγέτες αυτής της οικογένειας δεν κατέχονται από φοβικά σύνδρομα και πρόσκεινται στη μέθοδο της  ελεύθερης εφαρμογής και ανεπιτήρητης δράσης. Το λογισμικό τους δεν αναγνωρίζει  όρους όπως: «αντιφρονών» και «ανατρεπτικό στοιχείο» και κάθε σχετική αναζήτηση, καταλήγει σε μία απόκριση: error 404 – αφηρημένη έννοια. Μία τέτοια απάντηση προκύπτει από το δεδηλωμένο γεγονός ότι φύση και επιστήμη συνάδουν πως όλα υπόκεινται σε ανατροπή και τίποτα δεν είναι αιώνιο. Δεν υπάρχει ελεγχόμενη χρεωκοπία ή τρομοκρατία και όλα τα μέλη της οικογενειας αξίζουν μάλλον το δικαίωμα της εμπιστοσύνης παρά της έλλογης αμφιβολίας.

 

Με τα παραπάνω παραδείγματα στον νού κάθε ευσυνείδητου πολίτη, σε ποιά από τις δύο οικογένειες θα προτιμούσες να μεγαλώσουν τα παιδιά σου και ποιά από τις δύο οικογένειες έχει τις περισσότερες πιθανότητες να αναπαραγάγει τη βία ως κοινωνική λύση σε κάθε περιστατικό τρομοκρατικής μορφής και χαρακτήρα;

 

Θα μπορούσαμε επίσης να κάνουμε συγκρίσεις ανάμεσα σε δύο δεξιώσεις. Στη πρώτη, που σε ρυθμούς νεοαργκό ας αποκαλἐσουμε «πάμε γιά δεξί…» κάθε δραστηριότητα των καλεσμένων καταγράφεται λεπτομερώς. Η παρουσία μίας δεόντως και ομοιομόρφως κουστουμαρισμένης ομάδας επιφυλακής είναι καταδεικτική και έτοιμη γιά κάθε ανίχνευση,  πρόληψη και αποθάρρυνση στάσης και συμπεριφοράς εκτός εορταστικού πρωτοκόλλου. Ενα πρωτόκολλο που απαγορεύει κάθε είδους λογοπαίγνιο γύρω από τον οικοδεσπότη, δεν επιτρέπει την είσοδο σε μοναχικούς, βλέπει κάθε υπέρμετρη μουσική εκτόνωση με επικριτικό μάτι και καθορίζει μία καθώς πρέπει αμφίεση σαν απαραίτητο όρο συμμετοχής και συνθήκη αποφυγής ανεπιθύμητων ερωτικών εξάψεων. Στη δεύτερη δεξίωση που, γιά ευνόητους λόγους, θα την αποκαλέσουμε «…ως ‘σεις» δεν υπάρχει πρωτόκολλο συμπεριφοράς και οι οικοδεσπότες μοιάζουν να έχουν τυφλή εμπιστοσύνη στιο κριτήριο διασκέδασης και κοινωνικής παρόρμησης των καλεσμένων. Οι οργανωτές της «πάμε γιά δεξί…» ισχυρίζονται πως, με την επιβεβλημένη μέθοδο διαχείρησης, η δεξίωση τους μπορεί να στεφθεί με επιτυχία, έστω και με χρησιμοποίηση ορισμένων μέτρων προς περιορισμό κάθε τυχόν τρομακτικής αναίδειας. Σε ποιά από τις δύο δεξιώσεις θα προτιμούσατε να βρεθείτε γιά να χαρείτε ελεύθερα;

 

Μία ακόμη τελευταία αναφορά. Σε εποχή που η τεχνολογική πρόοδος έχει ξεπεράσει κάθε προηγούμενο, θα ήταν ευχής έργον, οι άνθρωποι και ιδιαίτερα οι αρχές να αισθάνονται πιό απελευθερωμένοι από το διαθέσιμο ευρύ πεδίο γνώσης και πληροφόρησης. Αντί αυτού όμως, σκηνές και ειδεχθή περιστατικά καθημερινού τρόμου χρησιμοποιούνται σαν πειστήρια και προφάσεις περιστολής της ελεύθερης σκέψης και  κίνησης. Οταν κάποιος είναι ιδαίτερα επιφυλακτικός (τις περισσοτέρες φορές γιά πολύ στενά και μυστικά συμφέροντα) μπορεί πολύ εύκολα να γλιστρίσει μέσα σε μία δεξίωση ή πάρτυ τρόμου. Στις μέρες μας, ο τρόμος είναι πανταχού παρών, από τα αστυνομικά τμήματα, τα συνοριακά κέντρα υποδοχής, τους τόπους δουλειάς, τα ράφια στο βιντεοκλαμπ της περιοχής, μέχρι τα μικρά παιδιά που τα διαπαιδαγωγούμε πρώτα πως να φοβούνται και μετά να ζούν. Οχι, οχι! Δεν υπάρχουν σημάδια και ουλές στον ψυχικό μας κόσμο. Πως είναι δυνατόν να συμβαίνει κάτι τέτοιο όταν συνηθίζουμε να συμπεριφερόμαστε φοβικά από τα γεννοφάσκια μας! Μία υποψία, μέχρι να πραγματοποιηθεί, δεν είναι τίποτε περισσότερο από μία αφηρημένη έννοια που μπορεί να μας κρατήσει στον ίσιο δρόμο. Αν αποδειχθεί πως είναι ψέμα ή ένα παραφουσκωμένο μπαλόνι, δεν υπάρχει κανένα τίμημα γιά να πληρώσουμε, εκτός ότι μπορεί να βρεθούμε  εκτός τόπου και χρόνου, διαιωνίζοντας ένα φαινόμενο που, ακόμη και οι φύλακες, το αναγνωρίζουν ως αντικοινωνικό έστω κι’ αν το χρησιμοποιούν προς «κοινωνική» γνώση και συμμόρφωση. Οταν ο άνθρωπος ζεί κάτω από τη σκιά του φόβου και του τρόμου, δεν μπορεί και δεν πρέπει να περπατά ή να στέκεται και να ζει μόνος. Αρα ο άνθρωπος δεν μπορεί να ζήσει ελεύθερος, δηλαδή μία στραβή και ανιστόρητη αντίληψη σ’ έναν, κατά τ’ άλλα, ίσιο αλλά θολό και βουρκωμένο γυαλό.               


1  Marcus Aurelius, Meditations: in The World’s Great Thinkers – Man And Man: The Social Philosophers, Random House, New York 1947

About these ads